Digger

Sinds Alejandro González Iñárritu zo’n tien jaar geleden Hollywood veroverde met een ongekende Oscar-zege op rij voor Birdman en The Revenant, werd het verrassend stil rond de Mexicaanse regisseur. Afgezien van een ere-Oscar voor zijn VR-project en het autobiografische Bardo, dat maar weinig publiek wist te beroeren, leek Iñárritu wat op de achtergrond te zijn geraakt. Met Digger meldt hij zich echter op de meest luide, lawaaierige en compromisloze manier terug aan het front met een film waarmee hij een vlijmscherpe politieke boodschap de zaal in slingert.

In de kern draait Digger om een megalomane magnaat (Tom Cruise) die koste wat het kost een gigantisch infrastructureel project van de grond wil krijgen. Wanneer zijn obsessieve gegraaf stuit op onverwacht verzet en leidt tot een klimaatramp, escaleert het conflict tot een mondiale crisis. Al snel raakt de Amerikaanse regering erbij betrokken en ontspint zich in de wandelgangen van de macht een absurd politiek schaakspel.

De maatschappijkritiek en de onverbloemde parallellen met de maniakale leiders van onze hedendaagse wereld zullen er voor sommige kijkers ongetwijfeld (te) dik bovenop liggen. Iñárritu begon negen jaar geleden al met het schrijven van het scenario, maar de absurde, door politieke corruptie en geldhonger getekende wereld die hij destijds bedacht, is inmiddels langzaam ingehaald door de rauwe werkelijkheid. Dat sommige elementen daardoor wel heel erg on the nose aanvoelen, zegt eerlijk gezegd meer over de gekte van onze huidige wereld dan over de film zelf. 

Iñárritu kiest vanaf minuut één voor een uitgesproken, overdreven satire waarin muziek, taalgebruik en toon doordrenkt zijn van absurdisme. Het roept soms herinneringen op aan middelmatige films als Don’t Look Up en Mickey 17, maar grijpt in zijn beste momenten zelfs terug naar de bijtende politieke komedie Dr. Strangelove. Dat kan voor een deel van het publiek vermoeiend werken. Toch zorgde dat bij mij geenszins voor een vervelende bioscoopervaring, integendeel. Digger is een film die bij iedereen een andere reactie zal oproepen, en hoewel de scepsis op de loer ligt, heeft de film mij vooral een zeer kostelijke ervaring bezorgd.

Dat Digger zo overtuigt, is voor een groot deel te danken aan de manier waarop Iñárritu deze satire heeft aangekleed. Zo vindt er ergens in de film een narratieve wending plaats die je volledige perspectief op wat je ziet op ingenieuze wijze kantelt. En de film biedt niet alleen een politiek commentaar, maar is ook een oogverblindend visueel spektakel. De fabelachtige sets doen denken aan de visuele werelden van Roy Andersson, Wes Anderson en Yorgos Lanthimos. Het eigenaardige geluidsontwerp en de muziek zorgen er bovendien voor dat de film aanvoelt als een levend, ademend organisme. 

Daarnaast staat er een waanzinnige cast. Tom Cruise is letterlijk én figuurlijk waanzinnig. Hij beheerst het scherm met een indrukwekkende intensiteit en bewijst opnieuw over een enorme screen presence te beschikken, al is het in een voor hem atypische rol. Ook Riz Ahmed, John Goodman en een keur aan ijzersterke bijrollen leveren acteerwerk van grote klasse. De scènes waarin de Amerikaanse president met zijn clowneske maffiaregering keuzes moet maken over leven en dood, behoren zonder twijfel tot de grappigste en scherpste momenten die we dit jaar in de bioscoop hebben mogen aanschouwen. 

Critici zullen ongetwijfeld vallen over het gebrek aan emotionele diepgang en het ontbreken van een echt kloppend hart. Maar die afwezigheid van een emotionele kern is Iñárritu wat mij betreft snel vergeven. Digger is first and foremost een duistere komedie. Duister omdat de waanzin angstvallig dicht bij onze huidige werkelijkheid komt, maar bovenal buitengewoon grappig. Het is een enorm ambitieus werk dat over talloze ideeën tegelijk iets wil zeggen. Dat lukt wellicht niet in elk subplot even goed, maar de algehele uitvoering is meer dan krachtig genoeg om te blijven boeien. In al zijn schaal, pracht en praal is dit een luide, provocerende film die perfect past bij de tijdgeest van nu.